İran’da patlak veren savaş, ülkedeki Antep fıstığı üretimini ve küresel gıda piyasalarını derinden etkilemeye başladı. Türkiye de bu durumdan nasibini alırken, “yeşil altın” olarak bilinen Antep fıstığının fiyatları son yılların en yüksek seviyelerine ulaştı. İran, dünyanın en büyük ikinci Antep fıstığı üreticisi olarak, savaş nedeniyle lojistik sorunlarla karşı karşıya kalırken, bu durumun sonuçları dünya genelinde hissediliyor.
Şubat ayı sonunda başlayan çatışmalar, Antep fıstığı arzında büyük bir daralmaya yol açtı. İran, dünya Antep fıstığı üretiminin %20’sini, ihracatının ise %33’ünü karşılamakta. Savaşın etkisiyle tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar, Mart ayı itibarıyla Antep fıstığının pound fiyatını 4,57 dolara kadar yükseltti. Bu, Mayıs 2018’den bu yana görülen en yüksek fiyat düzeyi.
Sosyal medyada popüler hale gelen Antep fıstıklı çikolata ürünleri, özellikle Avrupa, Orta Doğu ve Asya pazarlarında talebi artırdı. Son iki yılda Antep fıstığı fiyatlarında %30’luk bir artış yaşandı. Ancak, 2 Mart itibarıyla Orta Doğu’ya yönelik yeni sevkiyat rezervasyonları durduruldu. İletişim kesintileri ve uygulanan yaptırımlar, ürünlerin küresel pazara ulaşmasını neredeyse imkansız hale getirdi. Bu durum, en çok Hindistan gibi büyük ithalatçı ülkeleri etkiledi.
2025 hasat sezonunun düşük geçmesi bekleniyor. İran’ın kuzeydoğusundaki fıstık bahçelerinin savaş nedeniyle zarara uğrayıp uğramadığı ise belirsiz. Eğer üretim alanları zarar görürse, fiyatlardaki artış uzun yıllar boyunca devam edebilir.
Antep fıstığı, dondurma ve şekerleme sektöründe ikamesi en zor maddelerden biri olarak bilinmektedir. Ancak arz daralması nedeniyle üreticilerin karşılaştığı üç zorlu yol var: fiyat artışı, tarif değişikliği ve alternatif kuruyemiş kaynaklarına yönelim.
Şimdi gözler ABD’ye çevrildi. Küresel Antep fıstığı üretiminin %40’ını ve sevkiyatın yarısını elinde bulunduran ABD, bu yüksek talep karşısında fiyatları dengeleyip dengeleyemeyecek merak konusu.
Türkiye, İran’daki sevkiyat krizinden doğrudan etkileniyor. Yerli Antep fıstığı ihracatı fiyat rekorlarına ulaşırken, bu durum iç piyasada baklava ve tatlı fiyatlarına büyük zamlar olarak yansıyor. Uzmanlar, yükselen maliyetler nedeniyle gıda sektöründe fıstık yerine daha ucuz alternatif ürünlerin kullanılabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.