Eski elektronik cihazlar, evlerinizde birikmiş değerli kaynaklar olabilir. Uzmanlar, kullanılmayan cep telefonları, tabletler ve bilgisayarların sadece elektronik atık değil, aynı zamanda altın, gümüş, bakır, paladyum ve nikel gibi kıymetli metalleri barındırdığını belirtiyor. Bu nedenle, bu cihazların evde bekletilmesi ya da çöpe atılması, hem doğal kaynakların israfına hem de ekonomik kayba yol açıyor.
Her gün büyük miktarlarda elektronik atık toplandığını belirten çevre uzmanı Mutlu, bu atıkların uygun bir şekilde depolanmadığında doğaya karıştığını ve bu durumun insan sağlığını tehdit ettiğini ifade etti. Elektronik cihazların geri dönüşümünden elde edilen değerli metallerin ülke ekonomisine katkı sağladığını vurgulayan Mutlu, örnek olarak bir cep telefonundan ortalama 25-35 miligram altın çıkarılabileceğini aktardı. Bu miktar, milyonlarca cihazda önemli bir ekonomik değere dönüşmektedir.
Geri dönüşüm sürecinin karmaşıklığına dikkat çeken Mutlu, elektronik atıkların toplanması ve doğru şekilde sınıflandırılmasının en kritik aşama olduğunu belirtti. Bireysel olarak bu sürecin yürütülmesinin mümkün olmadığını söyleyen Mutlu, işlemlerin mutlaka lisanslı tesislerde gerçekleştirilmesi gerektiğinin altını çizdi. Bu yaklaşımla, yeni madencilik faaliyetlerinin azalacağını ve enerji ile hammadde tasarrufu sağlanacağını ifade etti.
Elektronik atıkların yeterince geri kazanılamaması durumunda Türkiye’nin yılda yaklaşık 1 milyar avroluk ekonomik kayıp yaşadığını belirten Mutlu, bu rakamın turizm gelirleriyle karşılaştırılabilecek bir büyüklükte olduğunu dile getirdi. Ancak bu süreçte, öncelikli olarak çevreyi koruma hedefinin yer aldığını da ekledi. Dünya genelinde elektronik atıkların yalnızca yüzde 20’sinin geri dönüştürüldüğüne dikkat çeken Mutlu, bilinçlendirme çalışmaları ve teşvik sistemleri ile bu oranın artırılabileceğini ifade etti.
Enerji Mühendisi Dr. Sevil Alp, Türkiye’de yaklaşık 1 milyon ton elektronik atık bulunduğunu ancak büyük bir bölümünün kayıt altına alınmadığını belirtti. Bu atıkların doğru şekilde değerlendirilmemesi durumunda her yıl milyarlarca avro kaybın ortaya çıkabileceğini vurgulayan Alp, küçük gibi görünen cihazların topluca büyük bir ekonomik değer oluşturduğunu söyledi. Alp’e göre bu atıklar, sanayide kullanılabilecek “ikinci ham madde” özelliği taşıyor.
Atık yönetimi sektöründe çalışan Zekican Gündüz, elektronik cihazların içindeki değerli metallerin geri kazanım sürecini “yer üstü madenciliği” olarak tanımladı. Eski cihazlardan elde edilen metallerin, geleneksel madenciliğe göre çok daha verimli olduğunu belirten Gündüz, 1 ton hurda telefondan yaklaşık 300 gram altın elde edilebileceğini ifade etti. Türkiye’de her yıl toplanan elektronik atık miktarının potansiyele göre oldukça düşük olduğunu söyleyen Gündüz, birçok kişinin eski cihazlarını veri güvenliği veya “bir gün lazım olur” düşüncesiyle sakladığını aktardı. Ancak bu cihazlar zamanla işlevini yitirerek ekonomiye kazandırılamadan atıl hale geliyor.
